Dag 10: De ironie van de boekdrukkunst

27 februari 2015

 
Sander Vastbinder
Sander Vastbinder: “Toen alle sectorplannen werden goedgekeurd, dat zijn de fijne momenten!”

Met dank aan de steeds grotere productiecapaciteit van machines en het internet werd de grafische sector in tien jaar tijd gehalveerd. En ook de kantoorvakhandel, de boekhandel en de uitgeverijen hebben flink wat voor de kiezen gekregen. De transitie van papier en inkt naar de nieuwe digitale werkelijkheid heeft behoorlijk brede en diepe sporen getrokken. Met veel gevolgen voor de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt. Ideaal voor de sectorplannen, zult u denken. Mis! De Grafimedia sector begon al voordat het Sociaal Akkoord verscheen, waarin de sectorplannen het licht zagen, met een eigen deltaplan.

“In het Sociaal Akkoord wordt verwezen naar C3 Werkt! als goed voorbeeld hoe werkgevers en werknemers samenwerken als het gaat om van-werk-naar-werk begeleiding,” zegt Sander Vastbinder. “De C3 in C3 Werkt! staat voor Centrum Creatieve Carrières, al sinds 2009 het mobiliteitscentrum voor de creatieve sector. C3 Werkt! richt zich op de instroom van nieuwe werknemers, het ontwikkelen van mensen in de sector tot begeleiding naar werk buiten de sector.” Een blik op het rijtje partners die met C3 Werkt! de handen ineen hebben geslagen, doet inderdaad denken als een vroege vorm van de huidige sectorplannen: werkgevers, brancheorganisaties, vakbonden, opleidingsfondsen en sociale fondsen. 

Oudste cao in Nederland

Het is ook niet zo vreemd dat de grafische sector een hoge mate van georganiseerdheid kent: de oudste cao in Nederland is die van de Werkliedenorganisatie in de Typografie (de oudste landelijke vakbond) en de Nederlandse Bond van Boekdrukkerijen en stamt uit 1914. Dus nog vóór de wettelijke invoering van de cao in 1927. Een opmerkelijke analogie met de huidige sectorplannen, waarbij de sector immers ook voor de wettelijke verankering al haar eigen sectorplan heeft vormgegeven. Een volkje dat haar tijd vooruit is, kunnen we stellen. Maar vreemd genoeg is dit vooruitlopende volkje ondertussen links en rechts ingehaald door het internet en de digitalisering. De ambachtelijke drukkers met inkt in de aderen in plaats van bloed worden bedreigd door het digitale printen. En dat gebeurt steeds vaker in verre en goedkopere landen.

En wat te denken van internetdrukkers als Vistaprint, Drukwerkdeals en Flyerzone, waarbij de consument zelf het drukwerk kan vormgeven, uploaden en zonder tussenkomst van de vakman tegen bodemprijzen laat verzorgen. Al dan niet in Azië of Oost-Europa. En nee, die e-reader zou absoluut niet dat nostalgische boek vervangen. Alsof de cd ooit de vinylplaat zou vervangen. We weten allemaal hoe het is afgelopen met de strijd tussen ambachtelijk vakmanschap en de digitale revolutie. “De traditionele vakman heeft een afkeer van digitaal printen. Die kijkt intensief naar de juiste kleuren, de lijntjes, de letters en de afwerking. Hij is trots op zijn vakmanschap en het resultaat”, zegt Sander. “Maar dat is vechten tegen de bierkaai gebleken.”

De Grafimediasector heeft de sectorplannen van het kabinet dan ook direct omarmd. “Wij zijn al vroeg begonnen. Toen de sectorplannen werden ontwikkeld gingen we de boer op in de sector op de regeling te verkopen. Uiteindelijk hebben we meerdere plannen ingediend.” Voor Sander staat het moment nog helder in zijn geest gegrift: “Op 1 april 2014, toen de regeling werd opengesteld zat ik om één uur ‘s nachts achter de pc om alles in te dienen. Bij elkaar vier sectorplannen hebben we gerealiseerd: Kantoorbranche, Uitgeverijen, Grafimedia en Boekhandel. Eerst hebben we een paar adviesgesprekken met het ministerie gevoerd, ‘Wat kan er wel, en wat kan er niet?’ Daarop hebben we de hoofdlijnen van het plan opgesteld met de maatregelen, de aantallen en de onderbouwing. Daarna weer getoetst bij het ministerie en aanpassingen gedaan. Na het indienen volgde het formele traject van een vragenbrief, het voornemen tot een beschikking, een zienswijze en de uiteindelijke beschikking. Toen alle plannen werden goedgekeurd, dat zijn de fijne momenten!” 

Ras-verkoper van de sectorplannen

Sander kan met recht trots zijn op het bereikte resultaat. Met zijn nachtelijke druk op de knop kunnen meer dan 15.000 werknemers gebruik maken van in totaal € 23 miljoen voor opleidingen en loopbaantrajecten. Waarvan de helft ter beschikking komt door cofinanciering door het Rijk. En wellicht volgt er meer. “We willen nog een plan voor de Grafimedia en waarschijnlijk ook nog een voor de Kantoorbranche indienen.” Het indienen van sectorplannen heeft steeds minder geheimen voor Sander. “Het begint met een goede arbeidsmarktanalyse en het vaststellen van de knelpunten. Voor wat betreft onze sectoren is de mate van georganiseerdheid daarbij van belang. Er is veel kennis en veel verstand van de arbeidsmarkt, en de samenwerkende organisaties weten de weg naar elkaar.” Voor de verkoop van de sectorplannen maakte Vastbinder ook gebruik van de simpele rekensom. “De omzetten krimpen en daardoor ook bijdragen aan de opleidingsfondsen. Door er nu gebruik van te maken in combinatie met cofinanciering, haal je er meer rendement uit.” Een ras-verkoper dus, deze Sander. En dat blijft niet onopgemerkt. “Ik heb nu ook contact met de voorzitter van een werkgeversvereniging uit een totaal andere tak van sport. En waarschijnlijk gaan zij ook een sectorplan indienen.”

Het is al met al wel ironisch te noemen dat met het uitvinden van de boekdrukkunst ook het startschot werd gegeven voor een revolutie die uiteindelijk heeft geleid tot het digitale tijdperk. Hetzelfde tijdperk waarin de behoefte aan ambachtelijk drukwerk, boeken van papier, verstrooiende lectuur en fraaie affiches fors is weggeswiped. Maar zoals bij elke transitie, betekenen veranderingen ook kansen. “Zestig procent van de nieuwe vacatures in onze sectoren ontstaan bij start-ups en mkb-bedrijven. Er ontstaan kansen in niches, er ontstaan nieuwe vormen. Wat mensen bijvoorbeeld waarderen is de curatorfunctie van de boekhandel: wat is een goed boek?” Met onze sectorplannen werken we aan nieuwe competenties die mensen hier voor moeten ontwikkelen.” En daarmee raakt Sander de kern: grafische media zullen nooit helemaal verdwijnen. “Het meest gedrukte boek ter wereld is niet de Bijbel. Dat is de Ikea-gids.”


 

Actieteam crisisbestrijding
Seger Pijnenburg
Seger Pijnenburg